Διατροφικές Διαταραχές


Οι διατροφικές διαταραχές συναντώνται συχνά σε νεαρές γυναίκες των δυτικών κοινωνιών. Τα κοινά χαρακτηριστικά τους περιλαμβάνουν συναισθήματα αναποτελεσματικότητας, αλλοιωμένη αντίληψη των σωματικών ερεθισμάτων, τελειομανία και δυσπροσαρμοστικούς μηχανισμούς άμυνας.

Η ψυχογενής ανορεξία χαρακτηρίζεται από ηθελημένη απώλεια βάρους, σχετιζόμενη με μια διαταραγμένη εικόνα σώματος, όπου εξιδανικεύεται η ισχνότητα. Πρόκειται για ασθενείς που βιώνουν τα σώματά τους με έναν διαστρεβλωμένο τρόπο, νιώθουν υπέρβαροι και παραμορφωμένοι, ακόμα κι αν όλα τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο. Η αμηνόρροια είναι πάντα παρούσα σε αυτές τις περιπτώσεις. Η πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά έφηβες και νεαρές γυναίκες, μολονότι η ασθένεια αυτή αγγίζει και νεαρούς άντρες, προέφηβους αλλά και γυναίκες κοντά στην εμμηνόπαυση.

Η ψυχογενής βουλιμία χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας, που σημαίνει κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού, συνοδευόμενη από μια αίσθηση απώλειας ελέγχου. Υπάρχει μια υπερβολική ανησυχία σχετιζόμενη με το σωματικό βάρος, που οδηγεί στη υιοθέτηση ακραίων μέτρων για την αποφυγή λήψης βάρους: πρόκληση εμετού, χρήση καθαρτικών, διουρητικών, κατασταλτικών όρεξης, νηστεία, υπερβολική άσκηση μεταξύ άλλων. Σε αντίθεση με την ψυχογενή ανορεξία, το βάρος διατηρείται εντός φυσιολογικών ορίων. Ορισμένες φορές υπάρχει ιστορικό παλαιότερων ανορεκτικών επεισοδίων με μέτρια απώλεια βάρους και παροδική αμηνόρροια.

Η επεισοδιακή υπερφαγία περιλαμβάνει υπέρβαρα άτομα με επαναλαμβανόμενα επεισόδια ψυχαναγκαστικής υπερφαγίας. Τα κεντρικά σημεία αυτής της διαταραχής είναι η υπερβολική λήψη φαγητού και η απώλεια ελέγχου. Βιώνεται έντονο άγχος, αισθήματα ενοχής και κατάθλιψης μετά τα επεισόδια. Δεν συνυπάρχουν συστηματικές συμπεριφορές αναπλήρωσης (νηστεία, χρήση καθαρτικών κλπ) και παρουσιάζεται ανεξάρτητα από την ψυχογενή ανορεξία ή βουλιμία.

Διατροφικές διαταραχές και πολιτισμός

Ο πολιτισμός θα πρέπει να ιδωθεί σαν ένα συμβολικό σύμπαν που προηγείται και έπεται κάθε υποκειμένου. Στη δυτική μας κοινωνία, το αισθητικό ιδεώδες της ομορφιάς μεταβάλλεται σημαντικά ανά τους αιώνες. Επί των ημερών μας, κυριαρχεί μια κουλτούρα του νεανικού και τέλειου σώματος, λεπτού, μυώδους, χωρίς λιπώδη ιστό, με συμβολικές αποχρώσεις επιτυχίας, ικανότητας, κομψότητας, εξυπνάδας, ευτυχίας, πειθαρχίας, δύναμης θέλησης κλπ. Η μη επίτευξη αυτής της εικόνας συνδέεται συμβολικά με απόγνωση, αδυναμία, νωθρότητα, αδιαφορία κλπ. Το αισθητικό ιδεώδες, λοιπόν, φέρει μέσα του ηθικές αξίες και προάγει κοινωνικές ταυτίσεις.

Διατροφικές διαταραχές και Ψυχανάλυση

Το σώμα έχει μνήμη, το σώμα έχει καταγραφές. Έχει αρχαϊκά ίχνη από την αβοήθητη συνθήκη που βρίσκεται αρχικά το βρέφος και το ρυθμό ικανοποίησης και ματαίωσης των αναγκών του. Η συνθήκη αυτή περιλαμβάνει και τη διατροφή. Η οργανική λειτουργία της διατροφής επενδύεται συναισθηματικά, μετατρέπεται σε δραστηριότητα ευχαρίστησης και περνά από τη διάσταση της ανάγκης σε αυτή της επιθυμίας. Η συμβολική διάσταση της τροφής είναι αυτή ακριβώς που θα στηρίξει την επιθυμία: η απόλαυση του να τρως, να γεύεσαι το αγαπημένο σου πιάτο, να μοιράζεσαι την εμπειρία της δοκιμής διαφορετικών γεύσεων με συγγενείς ή φίλους.

Το πραγματικό σύμπτωμα στην ανορεξία είναι η αποστροφή για το φαγητό, που μπορεί να ιδωθεί σαν ένας τρόπος αποφυγής της εισβολής του «άλλου». Η ανορεξία αντιστρέφει το παιχνίδι. Καθώς το άτομο δεν έχει ανάγκη την τροφή, δεν εξαρτάται πια από κανέναν. Όλη η οικογένεια αντιθέτως βρίσκεται να κινείται γύρω από τα συμπτώματα της ανορεξίας.

Στην βουλιμία υπάρχει μια συναισθηματική αστάθεια και ταυτόχρονα μια προσπάθεια οργάνωσης των εσωτερικών χαοτικών καταστάσεων, που αποτυπώνει μια αδυναμία διαχείρισης των εσωτερικών εντάσεων.

Στις διατροφικές διαταραχές ο παράγοντας της ενδοψυχικής σύγκρουσης αποτελεί κεντρικό σημείο. Έμφαση δίνεται και στην αδυναμία επεξεργασίας της υποκειμενικής εμπειρίας. Η σωματική ενασχόληση μπορεί να αντιπροσωπεύει μια δυσχέρεια στην ανάπτυξη μιας αίσθησης εαυτού. Συχνά υπάρχει μια άγνοια συναισθημάτων, επιθυμιών και αναγκών και μια υπερβολική εναρμόνιση με τις προσδοκίες και επιθυμίες των άλλων.

Στόχοι ψυχοθεραπείας

Μέσω της ψυχοθεραπείας, η σύγκρουση μπορεί να βιωθεί σε ένα ψυχικό επίπεδο και να εγκαταλειφθεί αυτή η μετατροπή των συμπτωμάτων στο σώμα. Το άτομο αρχίζει σταδιακά να αντιλαμβάνεται τις ανάγκες και επιθυμίες του σώματός του, να εκφράζει τι απολαμβάνει και τι όχι, να αποκαλύπτει τους φόβους του. Μπορεί επιτέλους να γίνει ένα ψυχικό υποκείμενο με επιθυμίες.