Παιδική φοβία: Τι κρύβεται πίσω από το προφανές


Το διαγνωστικό κριτήριο της φοβίας αφορά μια ακούσια και μη ελεγχόμενη αντίδραση φόβου δυσανάλογη με την κατάσταση, η οποία δεν μπορεί να ξεπεραστεί με τη λογική και οδηγεί στην αποφυγή της «επικίνδυνης» κατάστασης.

Στην πορεία της παιδικής ανάπτυξης μια φοβία μπορεί να καμουφλάρει εναλλασσόμενα άγχη και ψυχικές συγκρούσεις. Μπορεί να πρωτοεμφανιστεί σαν ένας «αρχαϊκός» φόβος, ένας από τους συχνούς παροδικούς φόβους της παιδικής ηλικίας λόγω της ευθραυστότητας ενός ανώριμου Εγώ, και στη συνέχεια να εδραιωθεί εκφράζοντας διάφορες αναπτυξιακές συγκρούσεις.

Είναι σημαντικό να μπορεί ο ειδικός να αναγνωρίσει αν μια συγκεκριμένη εκδήλωση φόβου σε ένα παιδί αποτελεί μια πραγματική φοβία ή εάν πρόκειται για έναν παροδικό «αρχαϊκό» φόβο ή εάν εντάσσεται στα πλαίσια μιας πιο σύνθετης διαταραχής.

Μηχανισμός της παιδικής φοβίας

Στον μηχανισμό της παιδικής φοβίας οι φόβοι και τα άγχη συμπυκνώνονται από το παιδί σε ένα σύμβολο (π.χ. ένα ζώο ή μια κατάσταση) που αναπαριστά παρελθοντικούς «κινδύνους» (από προηγούμενες αναπτυξιακές φάσεις) αλλά και τωρινούς. Και τότε το σύμβολο αυτό, που υποτίθεται ότι σχετίζεται με τον εξωτερικό κόσμο του παιδιού, αντιμετωπίζεται με αποφυγή. Ο βαθμός χρήσης αυτών των μηχανισμών από το παιδί, στην προσπάθειά του να αποφύγει τη δυσαρέσκεια και το άγχος, θα εξαρτηθεί από τον βαθμό ανάπτυξης και δόμησης του ψυχισμού του. Είτε ο αρχικός φόβος βασίστηκε σε μια πρώιμη τρομακτική εμπειρία, είτε ήταν ένας από τους «αρχαϊκούς» φόβους, είτε ακόμα είχε άμεση σχέση με κάποια φοβία των γονιών, το παιδί βιώνει επαναλαμβανόμενες καταστάσεις πανικού, που αποδεικνύουν την αποτυχία του αμυντικού του συστήματος.

Πρόγνωση & Ψυχοθεραπεία στην παιδική φοβία

Η πρόγνωση μιας παιδικής φοβίας συνδέεται με το αν πρόκειται για διάχυτους φόβους ή μια οριοθετημένη φοβία, αν σχετίζεται με δυσκολίες μιας συγκεκριμένης αναπτυξιακής φάσης, χωρίς να παρουσιάζει σημαντικά δομικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, και αν εκδηλώνεται σε ένα υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον. Μέσα από την ψυχοθεραπεία, το παιδί σταδιακά αποκαθιστά τη λειτουργία του άγχους ως ενεργοποίηση των αμυντικών του μηχανισμών. Παράλληλα, τα άγχη του έρχονται βαθμιαία σε ισορροπία με τις απαιτήσεις της ηλικίας του. Συμπερασματικά, η ψυχοθεραπεία στην παιδική ηλικία μπορεί να βοηθήσει το παιδί να ξαναμπεί στο αναπτυξιακό μονοπάτι από το οποίο είχε λοξοδρομήσει.